Cẩm Nang Du Lịch Cầu ngói thanh toàn toạ lạc ở địa phận xã Thủy Thanh, thuộc huyện Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên Huế, khu vực này cách trung tâm thành phố Huế khoảng 8km.
Lịch sử cầu ngói Thanh Toàn
Vào thế kỷ 16, chúa Nguyễn Hoàng cùng một số người di dân từ Thanh Hóa vào trấn thủ tại Thuận Hóa . Trong đó, có 12 vị tộc trưởng quyết định lựa chọn mảnh đất Thành Toàn là nơi dừng chân, an cư lạc nghiệp. Đồng thời cũng là 12 họ cùng khai canh ra ngôi làng nhỏ yên bình này. Thời bấy giờ thấy người dân trong làng đi lại khó khăn bà Trần Thị Đạo vợ của một viên quan lớn trong triều đã cúng tiền xây dựng cầu, giúp việc đi lại được thuận tiện hơn. Bà cũng là người cháu đời thứ 6 của 1 trong 12 vị tộc trưởng ấy. Sau này là nơi xây dựng cầu ngói Thanh Toàn.
Thuở đó, người dân trong làng đi làm đồng áng mỗi khi qua sông đều phải chèo thuyền mất rất nhiều thời gian, vất vả. Vì vậy, với tấm lòng nhân hậu, bà đã tự bỏ tiền của mình để xây dựng cây cầu này giúp dân làng tiết kiệm thời gian, công sức đi lại. Sau này đây trở thành “con đường huyết mạch” quan trọng của làng, là nơi dừng chân nghỉ mát mỗi trưa nắng hè. Đồng thời cũng là niềm tự hào với người dân trong vùng.
Không chỉ góp tiền xây cầu ngói Thanh Toàn mà bà còn thường xuyên giúp đỡ những người dân gặp khó khăn trong làng – trong xứ, tiếng lành đồn xa. Cảm động trước tấm lòng nhân đạo, bao la của bà Trần Thị Đạo năm 1776 vua Lê Hiển Tông đã sắc khen cho bà và miễn nhiều loại suy dịch cho dân làng để mọi người ghi nhớ công đức của bà. Đến năm 1925, vua Khải Định cho người dân lập bàn thờ trên cầu để thờ cúng bà và phong cho bà là Dực Bảo Trung Hưng Linh phò.
Cây cầu được bắc qua một con hói chạy từ đầu đến cuối làng Thanh Toàn. Ngôi làng được thành lập vào cuối thế kỷ XVI, đa số những vị tộc trưởng của làng đều là người Thanh Hóa theo chúa Nguyễn Hoàng vào đây. Về sau, bà Trần Thị Đạo – một người cháu gái của họ Trần (vào khoảng thế hệ thứ 6) đã cúng tiền cho làng xây dựng nên chiếc cầu này. Đến năm 1990, cầu được công nhận là di tích quốc gia.
Khám phá nét đẹp cổ kính tại cầu ngói Thanh Toàn
Theo thuyết minh về cầu ngói Thanh Toàn, cây cầu này được xây dựng theo lối kiến trúc “thượng gia hạ kiều”. Đây là kiến trúc cổ độc đáo chỉ có tại một vài cây cầu cổ như: cầu Khúc Thoại, cầu Phú Khê ở miền Bắc hay chùa Cầu Hội An…
Cầu có chiều dài 18m, rộng 5m, được phân tách thành 7 gian chính. Phần mái được lợp toàn bộ bằng ngói ống lưu ly. Trải dài theo thân cầu là hai bục, mỗi bên đều có lan can để du khách có thể ngồi hóng mát. Vật liệu chính làm nên cây cầu này là gỗ, tạo nên độ chắc chắn và mát mẻ.
Tham gia lễ hội cầu ngói Thanh Toàn
Những lễ hội lớn trong năm được dân làng Thanh Thủy Chánh tổ chức tại cầu, du khách có thể tham quan và trải nghiệm gồm:
Ngày giỗ bà Trần Thị Đạo: Vào 15/8 âm lịch hàng năm, người dân sẽ tổ chức ngày giỗ cho người có công lao gây dựng cây cầu ngói Thanh Toàn. Lúc đó, người dân sẽ rước bà từ đình ra cầu làm lễ, sau đó lại rước lại về đình. Khi các nghi lễ long trọng hoàn tất thì sẽ tới các hoạt động vui chơi dân gian như kéo co, đua thuyền trên sông, hò giã gạo,…
Qua các kỳ tổ chức Lễ hội Chợ quê phục vụ tại mỗi kỳ festival Huế thành công đã tạo điều kiện để nhiều người biết đến điểm di tích này, chợ quê ngày hội Cầu ngói Thanh toàn đã tạo dựng được thương hiệu riêng, không chỉ thu hút du khách trong nước mà còn cả du khách quốc tế với nhiều chương trình lễ hội mang đậm nét văn hóa làng quê Việt Nam như “Lễ thu tế”, “Lễ kị Bà Cầu”. Các trò chơi dân gian tái hiện đời sống văn hóa tinh thần và hoạt động sản xuất của ông cha được dân làng tổ chức thường xuyên như: đua ghe, bài chòi, bịt mắt đập om, hò giã gạo, đêm thơ Ai về cầu ngói, các hoạt động trình diễn nông ngư cụ như xe đạp nước, gàu, chẹp, lưới…
Hội chợ quê cầu ngói Thanh Toàn: Hoạt động thường niên được tổ chức hai năm một lần. Nơi du khách có thể hòa mình vào không khí lễ hội, trải nghiệm không gian chợ quê với nhiều món ăn, đặc sản Huế bình dị mà đặc sắc. Đồng thời tham gia vào những hoạt động vui chơi hấp dẫn như: đua thuyền, kéo co,…
Lễ hội Bài Chòi cầu ngói Thanh Toàn: vào mùng 3 Tết Nguyên đán hàng năm, tập tục đánh bài chòi là hoạt động văn hóa đầy giá trị nhưng lại không mang tính đỏ đen, cờ bạc. Trò chơi lan tỏa những câu hát ý nghĩa về quê hương, đất nước đến tới mỗi người đến dự. Ngoài ra còn gặp gỡ, giao lưu và trao phần thưởng may mắn ngày đầu xuân. Bài chòi đã gắn liền với nghệ thuật diễn xướng với các nghệ nhân dân gian. Bài chòi đều mang lại nét đặc trưng riêng, đều mang dấu ấn văn hóa truyền thống bản địa,…
